Zamek Piastowski w Chojnowie to jedna z rezydencji Piastów legnicko-brzeskich, która przetrwała husyckie najazdy, wielkie pożary i wieki zaniedbania. Dziś mieści się w nim Muzeum Regionalne z całkiem ciekawymi zbiorami archeologicznymi i etnograficznymi. Budowla z XIII wieku zachowała renesansową fasadę z połowy XVI stulecia, a w środku czeka na zwiedzających kilka sal wypełnionych eksponatami z historii regionu.
- renesansowa fasada z unikalnym portalem
- ciekawe zbiory archeologiczne i etnograficzne
- malownicza lokalizacja przy rzece Skorej
- historia zamku sięgająca XIII wieku
- atmosfera tajemnicy i dawnych czasów
Historia zamku – od grodu do renesansowej rezydencji
Zamek powstał w drugiej połowie XIII wieku na miejscu dawnego grodu kasztelańskiego, którego istnienie potwierdza dokument z 1292 roku wspominający kasztelana Bronisława. Budowla została wzniesiona na skarpie przy rzece Skorej, w południowo-zachodniej części lokacyjnego miasta Chojnów. Od miejskich zabudowań oddzielała ją Młynówka – niewielka rzeczka, którą w 1875 roku obmurowano i skanalizowano.
Zamek pełnił funkcję punktu kontrolnego przy szlaku kupieckim zwanym Wysoką Drogą, który łączył Flandrię z Kijowem. Nie był to obiekt kluczowy dla dziejów Śląska, więc źródła historyczne niewiele o nim wspominają. Wczesne dzieje budowli owiane są mgłą – nie wiadomo dokładnie, jak wyglądał pierwotny gród.
W 1418 roku Chojnów wraz z zamkiem zniszczyli husyci. Dziesięć lat później, w 1428 roku, kolejny cios zadał wielki pożar. Budowla została odbudowana jako zamek gotycki z okrągłą wieżą o średnicy 12 metrów w południowo-wschodnim narożniku. Ta wieża sprawiała najwięcej problemów – nie omijały jej burze i pożary, przez co częściowo zawaliła się po kolejnym pożarze w 1510 roku.
Zamek był odgrodzony od miasta murem obronnym, co miało zabezpieczyć siedzibę władzy w przypadku konfliktów księcia z mieszczanami. Taka separacja świadczy o napięciach między władcą a społecznością miejską.
Renesansowa przebudowa za Fryderyka III
Decyzję o gruntownej przebudowie zniszczonej pożarami rezydencji podjął w latach 1546-1547 książę legnicki Fryderyk III. Prace powierzył nadwornemu architektowi Piastów legnicko-brzeskich, Włochowi Franciszkowi Parrze (znanemu też jako Pario). Powstał wówczas zamek renesansowy o trzech skrzydłach ustawionych wzajemnie pod kątem rozwartym.
Z tego okresu pochodzi najcenniejszy element zachowany do dziś – renesansowy portal wykonany w piaskowcu w 1547 roku. Nad drzwiami znajduje się szeroki fryz z popiersami fundatora, księcia Fryderyka III legnickiego, oraz jego żony Katarzyny Meklemburskiej. To jeden z niewielu tak dobrze zachowanych elementów renesansowej dekoracji na Dolnym Śląsku. Fasada frontowa zachowała również oryginalne obramienia okienne z piaskowca.
Przebudowa ostatecznie zatarła gotycki charakter budowli. Historycy sztuki z trudem odszukują dziś dawniejsze ślady architektoniczne – pozostałości wcześniejszych faz budowy wtopiły się całkowicie w korpusy nowych założeń.
Losy zamku w XVIII-XX wieku
XVIII wiek przyniósł kolejne nieszczęścia. Po wielkich pożarach w Chojnowie zamek został w połowie rozebrany – ocalało jedynie skrzydło północno-zachodnie. W latach 1708-1711 południowo-wschodnie skrzydło zaadaptowano na kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, ale ta spłonęła w 1762 roku.
Po sekularyzacji zamek odbudowano jako budynki administracji pruskiej. Od 1831 roku należał do miasta. W latach 1957-1595 przeprowadzono gruntowną odbudowę, przeznaczając obiekt na siedzibę Muzeum Regionalnego. Wcześniej, w 1933 roku, muzeum przeniesiono tu z Baszty Tkaczy.
Podczas prac wykopaliskowych w 1962 roku z gruzowiska wydobyto interesujące pamiątki: skorupy naczyń stołowych i kuchennych oraz 13 kafli całych lub częściowo zniszczonych. Te znaleziska trafiły do kolekcji muzeum.
Co zobaczysz w Muzeum Regionalnym
Dziś zamek to budowla dwuskrzydłowa, dwukondygnacyjna, przykryta stromym dachem. W środku mieści się Muzeum Regionalne z kilkoma działami.
Kolekcja archeologiczna obejmuje znaleziska od neolitu po okres wpływów rzymskich. Dział historyczny prezentuje narzędzia do obróbki lnu, kompletne wyposażenie kuźni, wyroby ślusarskie i kowalskie. Wystawa etnograficzna pokazuje meble i skrzynie znalezione na Śląsku i Łużycach.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na XVI-wieczne sgraffita sprowadzone z dworu Schellendorf w Zagródnie. W zbiorach znajdują się też przedmioty numizmatyczne, rzemiosło artystyczne, dzieła sztuki i zabytkowe meble. Muzeum organizuje również wystawy czasowe.
Na zewnątrz można zobaczyć ekspozycję plenerową prezentującą relikty zabudowań zamkowych – fragmenty murów i fundamentów odkryte podczas prac archeologicznych.
Dla kogo to miejsce
Zamek z muzeum sprawdzi się jako punkt na trasie zwiedzania Dolnego Śląska, szczególnie dla osób interesujących się architekturą renesansową i historią regionalną. Nie jest to wielka atrakcja na miarę Książa czy Czochy, ale ma swój klimat – kameralny obiekt z ciekawą historią i solidnymi zbiorami.
Rodziny z dziećmi docenią sąsiedztwo Parku Śródmiejskiego, gdzie rośnie 15 drzew uznanych za pomniki przyrody i znajduje się niewielki plac zabaw. To dobry punkt na odpoczynek po zwiedzaniu.
Miłośnicy architektury znajdą tu renesansowy portal i dekoracje fasady, które warto obejrzeć z bliska. Fani historii regionalnej spędzą w muzeum spokojnie godzinę lub dwie, przeglądając kolekcje.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Zamek znajduje się przy placu Zamkowym 3 w Chojnowie (województwo dolnośląskie, powiat legnicki). Kontakt z muzeum: telefon 76 818 83 53.
Aktualne ceny biletów i godziny otwarcia najlepiej sprawdzić telefonicznie lub na stronie miasta Chojnów przed wizytą – muzea regionalne często zmieniają harmonogramy w zależności od sezonu i dostępności personelu.
Dojazd samochodem z Wrocławia zajmuje około godziny (autostrada A4 w kierunku Legnicy, potem droga krajowa). Z Legnicy to zaledwie 15 kilometrów. W centrum Chojnowa są miejsca parkingowe, choć w weekendy bywa ciasno.
Na zwiedzanie zamku i muzeum warto zarezerwować około godziny, maksymalnie półtorej. Jeśli planujesz spacer po parku i obejrzenie innych zabytków Chojnowa (Baszta Tkaczy z punktem widokowym, fontanna-pomnik Tkacza), dodaj kolejną godzinę.
Obiekt jest dostępny dla zwiedzających – można wejść do środka i obejrzeć eksponaty. Warto połączyć wizytę z krótkim spacerem po Parku Śródmiejskim, który przylega bezpośrednio do zamku. Nieco dalej znajduje się Park Piastowski – kolejna zielona przestrzeń do odpoczynku.