Chojnów to niewielkie dolnośląskie miasto, które do dziś pamięta czasy, gdy jego bezpieczeństwo zależało od solidnych kamiennych murów. Fragmenty średniowiecznych fortyfikacji przetrwały tu wieki i nadal można je zobaczyć w kilku punktach miasta. Choć większość murów rozebrano w XVIII i XIX wieku, to co pozostało, wciąż robi wrażenie – zwłaszcza gdy spojrzy się na grubość tych konstrukcji i wyobraźi sobie, jak wyglądało miasto otoczone kompletnym pierścieniem obronnym.
Najlepiej zachowany fragment to ten przy ulicy Grotgerra, gdzie mur łączy się z budynkiem znanym jako Dom Kata. To właśnie tutaj widać, jak masywne były te fortyfikacje.
- imponujące średniowieczne mury
- zachowana Baszta Tkaczy
- historia obronności miasta
- malownicze widoki na okolicę
- unikalna atmosfera dawnych czasów
Historia murów obronnych Chojnowa
Mury wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku, a pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1357 roku. Do budowy wykorzystano kamienie bazaltowe wydobywane w kamieniołomie, który znajdował się w południowo-wschodniej części miasta – w miejscu dzisiejszego stawu Morskie Oko. Całość tworzyła owalny pierścień o długości około 1200 metrów, który otaczał średniowieczne miasto.
Konstrukcja była imponująca jak na tamte czasy. Mury osiągały 5,5 metra wysokości, a ich grubość w przyziemiu dochodziła do 1,9 metra. Wieńczył je ganek obronny dla obrońców oraz blanki – charakterystyczne ząbkowane zwieńczenie, z którego można było ostrzeliwać napastników. Przed murami ciągnęła się głęboka fosa wypełniona wodą, która stanowiła dodatkową przeszkodę dla ewentualnych agresorów.
W XV wieku, gdy rozwijała się broń palna, fortyfikacje zmodernizowano. Dobudowano wtedy baszty wykuszowe – cylindryczne występy, które umożliwiały obronę flankową i lepsze ostrzeliwanie przestrzeni przed murami. To właśnie z tego okresu pochodzi Baszta Tkaczy, która jako jedna z nielicznych przetrwała do naszych czasów.
Mimo solidnych fortyfikacji, w 1428 roku Chojnów został zniszczony przez husytów. Mury nie zawsze gwarantowały bezpieczeństwo – wszystko zależało od determinacji napastników i liczby obrońców.
Bramy i baszty – dawny system obronny
Do miasta można było dostać się przez dwie główne bramy miejskie. Górna Brama, zwana też Bolesławiecką, znajdowała się w zachodniej części miasta, niedaleko zamku. Dolna Brama (Legnicka) stała od strony wschodniej. Obie bramy mieściły się na przedłużeniu linii przebiegającej przez rynek. Poza tym istniały jeszcze dwie furty pełniące funkcje gospodarcze.
W północnej części murów wznosi się Baszta Tkaczy – najlepiej zachowany element systemu obronnego. Ta ceglana budowla na planie kwadratu ma około 15 metrów wysokości. Na jej wschodniej ścianie widać wyraźnie ślady, które pokazują pierwotną wysokość przylegających murów. Po 1990 roku baszta służyła jako siedziba Harcerskiego Klubu Modelarskiego, a później Bractwa Rycerskiego Grodu Chojnów.
Całość systemu obronnego była naprawdę rozbudowana. Zamek piastowski, wkomponowany w linię murów, bronił miasta od południowego zachodu. To właśnie ta kombinacja – mury, baszty, fosa i zamek – miała chronić mieszkańców przed zagrożeniem.
Co zostało z dawnych fortyfikacji
Losy murów obronnych w Chojnowie to typowa historia dla wielu polskich miast. W XVI wieku fortyfikacje straciły już znaczenie militarne – służyły głównie do ochrony przed włóczęgami i rabusiami, ale nie mogły się ostać przed regularnymi wojskami. Brak funduszy na modernizację sprawił, że z czasem zaczęto je traktować raczej jako przeszkodę niż zabezpieczenie.
Prawdziwy cios przyszedł po wielkim pożarze miasta w 1767 roku. Pruska komora królewska wydała pogorzelcom pozwolenie na rozbiórkę murów do wysokości 4 metrów nad ziemią – materiał budowlany był potrzebny do odbudowy domów. Rok później rozebrano Bramę Legnicką, a w XIX wieku taki sam los spotkał Bramę Bolesławiecką. Zasypano również fosy, które dawniej otaczały miasto.
Dziś zachowały się tylko nieliczne odcinki dawnego pierścienia. Najciekawsze fragmenty można zobaczyć przy ulicy Grotgerra, gdzie stoi Dom Kata – budynek wzniesiony na początku XVII wieku przy murze miejskim, później przebudowywany w XIX wieku. Prawdopodobnie służył jako areszt lub więzienie. Inne fragmenty murów znajdują się przy ulicy Królowej Jadwigi oraz przy dawnym młynie na ulicy Chmielnej.
Uzbrojenie miasta w XVI wieku stanowiły 74 hakownice, 5 arkebuzów i 4 żelazne cepy bojowe. To dość skromny arsenał jak na miasto, które musiało bronić się samodzielnie.
Dla kogo warto wybrać się do Chojnowa
Mury w Chojnowie to przede wszystkim pozycja dla miłośników średniowiecznej architektury obronnej i osób zainteresowanych historią regionu. Nie jest to spektakularna atrakcja w stylu dobrze zachowanych murów Wrocławia czy Strzegomia – fragmenty są rzeczywiście nieliczne. Ale właśnie w tym tkwi pewien urok – trzeba trochę pochodzić po mieście, poszukać, wyobrazić sobie, jak wyglądał cały system obronny.
Rodziny z dziećmi znajdą tu temat do rozmowy o tym, jak wyglądało życie w średniowieczu i dlaczego miasta musiały się bronić. Baszta Tkaczy, choć niedostępna w środku dla turystów, robi wrażenie swoją wysokością. Można przy niej stanąć i porównać własny wzrost z grubością murów – to zawsze działa na wyobraźnię.
Chojnów może być też dobrym punktem wypadowym do zwiedzania regionu. Miasto leży między Legnicą a Bolesławcem przy drodze krajowej DK94, w pobliżu autostrady A4. To wygodna lokalizacja dla tych, którzy planują szerszą wycieczkę po Dolnym Śląsku.
Praktyczne informacje – jak zwiedzać mury w Chojnowie
Mury obronne w Chojnowie to obiekt dostępny bezpłatnie i całodobowo – można je oglądać z zewnątrz, spacerując po ulicach miasta. Nie ma tu biletów ani godzin otwarcia. Wystarczy przyjechać i przejść się szlakiem zachowanych fragmentów.
Najlepiej zacząć od fragmentu przy ulicy Grotgerra, gdzie stoi Dom Kata – to największy zachowany odcinek murów. Stamtąd można przejść do Baszty Tkaczy w północnej części miasta, a następnie odwiedzić pozostałe fragmenty przy ulicy Królowej Jadwigi i dawnym młynie. Całe zwiedzanie nie zajmie więcej niż godzinę, chyba że połączy się je z wizytą w innych zabytkach Chojnowa – na przykład na rynku czy w zamku piastowskim.
Dojazd do Chojnowa nie sprawia problemów. Samochodem można dojechać drogą krajową DK94 lub zjechać z autostrady A4. W mieście jest parking przy rynku. Można też skorzystać z pociągów Kolei Dolnośląskich – połączenia są między innymi z Wrocławia. Dworzec kolejowy znajduje się niedaleko centrum.
Warto zabrać ze sobą aparat – fragmenty murów, zwłaszcza w okolicy Domu Kata, wyglądają malowniczo i stanowią ciekawy materiał fotograficzny. Jesienią i wiosną, gdy kamień pokrywa się mchem i bluszczem, klimat jest jeszcze bardziej średniowieczny.
Chojnów – coś więcej niż mury
Skoro już się jedzie do Chojnowa, warto zobaczyć nie tylko mury. Rynek z renesansowym Domem Schrama to jedna z ciekawszych atrakcji miasta. Zamek piastowski, choć w ruinie, również zasługuje na uwagę – zwłaszcza że był częścią systemu obronnego miasta. Dla osób zainteresowanych historią lokalną może być interesujące, że w okolicy znajduje się staw Morskie Oko – dawny kamieniołom, z którego wydobywano bazalt na budowę murów.
Miasto jest niewielkie, więc zwiedzanie wszystkich głównych zabytków zajmie maksymalnie pół dnia. To dobra opcja na popołudniowy wypad w trakcie dłuższej wycieczki po Dolnym Śląsku.