Fontanna Neptuna stoi na Długim Targu w Gdańsku od 1633 roku i trudno wyobrazić sobie lepszy symbol portowego miasta. Brązowa figura boga mórz z trójzębem w dłoni, otoczona koronkową kratą i morskimi stworami, to punkt, przy którym zatrzymuje się każdy turysta odwiedzający Gdańsk. Nie trzeba kupować biletu, nie trzeba rezerwować – wystarczy wyjść z Złotej Bramy, przejść Długą i już jest.
To najstarsza zachowana fontanna dekoracyjna w Polsce. Nie jakiś współczesny projekt, tylko autentyczny XVII-wieczny zabytek, który przetrwał wojny, zniszczenia i kolejne epoki.
- autentyczny XVII-wieczny zabytek
- piękne detale morskich stworów
- idealne miejsce na zdjęcia
- centralna lokalizacja przy Dworze Artusa
- zachwycająca iluminacja wieczorem
Historia Fontanny Neptuna w Gdańsku
Pomysł na fontannę zrodził się w głowie burmistrza Bartłomieja Schachmanna. W czasach, gdy Gdańsk był jednym z najbogatszych miast nad Bałtykiem, władze miejskie chciały czegoś, co podkreśli potęgę i morski charakter miasta. Nie byle jakiej studni, ale prawdziwej perły rzeźbiarskiej.
Do realizacji zaproszono Abrahama van den Blocke, który zaprojektował czaszę z czarno-niebieskiego belgijskiego marmuru i tufowego trzonu. Sam posąg Neptuna odlał Peter Husen w miejskiej ludwisarni w latach 1614-1615, a ostateczne wykończenie należało do Ottmara Wettnera. Brązowa figura waży ponad 650 kilogramów i mierzy około 2 metrów wysokości – muskularny mężczyzna z rysami przypominającymi antyczne rzeźby, pochylony lekko w stronę kamieniczek, w których niegdyś gościli polscy królowie.
Fontannę uroczyście odsłonięto 9 października 1633 roku. Problem pojawił się szybko – jak zasilać ją wodą? Początkowo noszono ją wiadrami do zbiorników na dachach Dworu Artusa i Ratusza. Zbierano też deszczówkę. W XVIII wieku fontanna działała tylko trzy razy w tygodniu: we wtorki i czwartki między 12 a 13, oraz w niedziele między 11 a 12. Dopiero w XIX wieku podłączono ją do wodociągów miejskich.
W połowie XVIII wieku fontanna przeszła gruntowny remont. Rzeźbiarz Johann Carl Stender dodał rokokowe detale – fantazyjne morskie stwory, które do dziś zdobią czaszę. Ślusarz Jakob Barren odtworzył metalowe ogrodzenie, umieszczając nad furtkami pozłacane orły i herby Gdańska.
Podczas II wojny światowej fontannę zdemontowano, by uchronić ją przed zniszczeniem. Figurę Neptuna ukryto w Parchowie koło Bytowa, a czaszę z podstawą zamurowano cegłami. Do Gdańska wróciła dopiero w 1954 roku.
Co zobaczysz przy Fontannie Neptuna
Większość turystów robi szybkie zdjęcie i idzie dalej. A szkoda, bo warto przyjrzeć się detalom. Neptun trzyma w ręce trójząb, z którego tryska woda. U jego stóp kłębią się morskie stwory – konie morskie, trytony, syreny, psy morskie. To właśnie z trójzęba i z pysków tych stworzeń wypływają strumienie wody.
Cała konstrukcja stoi na wielobocznym cokole, otoczona kunsztowną kratą z polskimi orłami i herbami Gdańska. Czarna marmurowa czasza kontrastuje z brązem posągu – całość robi wrażenie, zwłaszcza wieczorem, gdy włącza się iluminacja.
Fontanna znajduje się dokładnie przed wejściem do Dworu Artusa, w samym sercu reprezentacyjnej części miasta. Z jednej strony widać Ratusz Głównego Miasta, z drugiej kamieniczki Długiego Targu. To miejsce, gdzie krzyżują się szlaki turystyczne, gdzie spotykają się grupy wycieczek, gdzie umawia się na spotkania.
Legenda o Goldwasserze
Z fontanną wiąże się jedna z najbardziej znanych gdańskich legend. Podobno bogaci mieszczanie wrzucali do fontanny złote monety na szczęście. Neptun, zirytowany tym procederem, uderzył trójzębem w kruszec i rozbił go na drobne płatki, a wodę zamienił w alkohol. Tak miał powstać słynny gdański likier Goldwasser – ziołowa nalewka ze złotymi drobinami unoszącymi się w butelce.
Prawda jest prozaiczniejsza – Goldwasser produkowano już w XVI wieku, a legenda powstała znacznie później. Ale dobrze się ją opowiada przy lampce tego trunku.
Wrzucanie monet do fontanny jest oficjalnie zabronione, choć kolekcjonerzy szczęścia i tak próbują. Straż miejska nie patrzy na to przychylnie.
Dla kogo jest ta atrakcja
Fontanna Neptuna to punkt obowiązkowy dla każdego, kto odwiedza Gdańsk. Nie ma znaczenia, czy przyjeżdżasz z rodziną, sam, czy w grupie znajomych – i tak tam trafisz. Leży na Drodze Królewskiej, głównym szlaku turystycznym miasta.
Miłośnicy historii docenią XVII-wieczne rzemiosło odlewnicze i detale architektoniczne. Fotografowie polują na idealne ujęcie z Ratuszem w tle – najlepsze światło jest rano, między 8 a 10, gdy tłumy turystów jeszcze śpią. Rodzice z dziećmi zatrzymują się, by opowiedzieć o Neptunie i morskich stworzeniach – tryskająca woda zawsze robi wrażenie na najmłodszych.
Wieczorem, gdy zapada zmrok i włącza się iluminacja, fontanna nabiera magicznego charakteru. Brązowy posąg lśni w świetle lamp, a cienie podkreślają każdy mięsień i każdy detal. To dobry moment, by przyjść bez pośpiechu i posiedzieć na jednej z ławek wokół.
Ile czasu poświęcić na zwiedzanie
Samo obejrzenie fontanny to kwestia kilku minut. Ale warto zatrzymać się na dłużej – pooglądać detale, poczytać o historii, zrobić kilka zdjęć. Pół godziny wystarczy, by spokojnie wszystko zobaczyć.
Fontanna jest częścią większej całości – Długiego Targu z Dworem Artusa, Ratuszem i kamieniczkami. Jeśli planujesz spacer Drogą Królewską (od Bramy Wyżynnej przez Długą i Długi Targ do Zielonej Bramy), zarezerwuj 2-3 godziny na całą trasę. Fontanna będzie jednym z wielu przystanków.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Wstęp: bezpłatny. Fontanna stoi na otwartym placu, dostępna 24 godziny na dobę, przez cały rok.
Najlepszy czas na wizytę: wiosna i lato, gdy fontanna działa w pełni. Zimą woda jest wyłączona ze względu na mróz. Jeśli zależy ci na zdjęciach bez tłumów, przychodź wcześnie rano (przed 9:00) lub późnym wieczorem. W sezonie letnim w ciągu dnia fontanna jest oblegana przez wycieczki.
Jak dojechać: Fontanna znajduje się w strefie pieszej, na Długim Targu. Najbliższy przystanek komunikacji miejskiej to Brama Wyżynna (tramwaje linii 2, 3, 6, 8). Stamtąd 5 minut spacerem przez ulicę Długą. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, zaparkuj na jednym z parkingów przy obrzeżach Starego Miasta (np. przy Podwalu Staromiejskim) i idź pieszo – to kilkanaście minut marszu.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: Dwór Artusa (muzeum z bogatymi wnętrzami), Ratusz Głównego Miasta (wieża widokowa i muzeum), Bazylika Mariacka (największy ceglany kościół w Europie), ulica Mariacka (brukowana uliczka z bursztynowymi sklepami). Wszystko w zasięgu krótkiego spaceru.
Gdzie zjeść: Długi Targ i okoliczne uliczki pełne są restauracji i kawiarni. Ceny turystyczne, ale wybór spory – od tradycyjnej kuchni pomorskiej po fast foody. Jeśli szukasz czegoś tańszego, odejdź kilka ulic od głównego szlaku.
Fontanna Neptuna była jedną z atrakcji przygotowanych na wizytę króla Władysława IV w grudniu 1643 roku. Władze miasta postawiły też bramy triumfalne, by godnie powitać monarchy.
Fontanna Neptuna to nie tylko zabytek – to symbol Gdańska, punkt odniesienia, miejsce spotkań. Mieszkańcy umawiają się „pod Neptunem”, turyści robią zdjęcia „z Neptunem”, przewodnicy zaczynają opowieści „od Neptuna”. To jeden z tych punktów, które definiują miasto. I choć widzisz ją na każdej pocztówce, na żywo robi wrażenie.