Baszta Tkaczy to gotycka wieża obronna z początku XV wieku, która stoi w północnej części starego Chojnowa, zaledwie sto metrów od rynku. Dziś pełni funkcję muzealną i punktu widokowego, z którego rozpościera się panorama miasta i okolic. To jeden z niewielu tak dobrze zachowanych elementów średniowiecznych fortyfikacji w tym regionie Dolnego Śląska.
- zapierające dech w piersiach widoki
- unikalna gotycka architektura
- bogata historia więziennictwa
- interesujące wystawy fotograficzne
- zachowane fragmenty murów obronnych
Historia baszty – od obrony miasta do więzienia
Powstała około 1400 roku jako część systemu obronnego Chojnowa. Cegła użyta do jej budowy jest identyczna z tą z kościoła farnego wzniesionego na przełomie XIV i XV wieku, co pozwoliło historykom dość precyzyjnie określić wiek budowli. Pierwsza pisemna wzmianka o baszcie pochodzi dopiero z 1572 roku, choć ulica Tkacka, przy której stoi, była już wymieniana w dokumentach z 1398 roku.
Nazwa nie jest przypadkowa – obiekt przydzielono miejscowemu cechowi tkaczy, jednemu z najliczniejszych w średniowiecznym Chojnowie. Tkacze mieli swoje miejsce w systemie obronnym miasta, a baszta stanowiła ich punkt odpowiedzialności.
W XVI wieku jej funkcja się zmieniła. Wewnątrz urządzono więzienie miejskie, które zapisało się w lokalnej historii dość ponurym epizodem. W 1631 roku radni osadzili tam grupę mieszczan uchylających się od płacenia podatków i odmówili im jedzenia. Mieszkańcy Chojnowa byli tak oburzeni, że poskarżyli się księciu na radę miejską. Ciekawy szczegół – pokarm dla więźniów dostarczano później za pomocą koszów wciąganych sznurami na szczyt wieży.
W 1642 roku, podczas najazdu szwedzkiego, kilku mieszkańców schroniło się w baszcie. Masywne mury obroniły się – najeźdźcom nie udało się ich sforsować.
Architektura i przekształcenia na przestrzeni wieków
Baszta wzniesiona została na planie kwadratu i liczy około 15-17 metrów wysokości do poziomu blankowania. To solidna, ceglana konstrukcja gotycka, która przetrwała wieki, choć nie bez przygód.
Kilkukrotnie padała ofiarą pożarów. Odbudowywano ją w latach 1651-1692, ponownie w 1749 roku, później w 1843, a po wojnie jeszcze w 1967 roku. Podczas pierwszej odbudowy w XVII wieku otrzymała charakterystyczną ośmioboczną nadbudówkę o konstrukcji szkieletowej, zwieńczoną hełmem. To właśnie ta górna część nadaje jej dzisiejszy, rozpoznawalny wygląd.
Nad gzymsem widać blankowanie – krenelaż dodany w połowie XVI wieku. Na wschodniej elewacji zachowały się ślady dawnych murów obronnych Chojnowa – mają około 5,5 metra wysokości i 2 metry szerokości. To namacalny dowód na to, jak wyglądały średniowieczne fortyfikacje miasta.
Muzeum w baszcie – co można zobaczyć w środku
W 1905 roku, po gruntownej renowacji, baszta została przekształcona w muzeum. To właśnie tutaj w 1908 roku rozpoczęło działalność Muzeum w Chojnowie. Dziś obiekt należy do Muzeum Regionalnego.
Wewnątrz wyeksponowano stare fotografie Chojnowa, które pokazują, jak miasto wyglądało w minionych dziesięcioleciach. Można też zobaczyć gobeliny i obrazy. Ekspozycja nie jest rozbudowana, ale ma swój klimat – zwiedzanie średniowiecznej wieży samo w sobie jest atrakcją.
Największą wartością jest możliwość wejścia na piątą kondygnację, gdzie znajduje się zewnętrzny taras widokowy. Stamtąd rozciąga się panorama starego miasta z rynkiem, kamienicami i kościołami. Przy dobrej pogodzie można dostrzec Zamek Grodziec i Pogórze Kaczawskie.
Dla kogo jest ta atrakcja
Baszta sprawdzi się przede wszystkim jako punkt na trasie spaceru po Chojnowie. Nie trzeba być miłośnikiem historii, żeby docenić widoki z tarasu i klimat starej wieży. Rodziny z dziećmi chętnie wchodzą na górę – wąskie schody i średniowieczne wnętrza robią wrażenie na młodszych.
Osoby interesujące się architekturą obronną i historią Dolnego Śląska znajdą tu ciekawy przykład gotyckiej fortyfikacji miejskiej. Warto zwrócić uwagę na detale konstrukcyjne i ślady dawnych murów.
Nie jest to jednak atrakcja, na którą trzeba poświęcić pół dnia. Raczej element szerszego zwiedzania Chojnowa, który warto połączyć z wizytą na rynku, w zamku Piastów Legnicko-Brzeskich (gdzie mieści się główna siedziba Muzeum Regionalnego) czy w Parku Śródmiejskim.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy
Tuż obok baszty znajduje się Fontanna – Pomnik Tkacza oraz Dom Tkacza, okazały budynek przypominający o tkackich tradycjach miasta. To dosłownie kilkadziesiąt metrów.
W odległości spaceru jest zamek z przełomu XIII i XIV wieku oraz przylegający do niego Park Śródmiejski im. Józefa Piłsudskiego. Rynek z kamienicami i zabytkowymi kościołami to kolejny obowiązkowy punkt – stąd właściwie wszystko jest blisko.
Po roku 1990 baszta służyła jako miejsce zbiórek Harcerskiego Klubu Modelarskiego, a następnie Bractwa Rycerskiego Grodu Chojnów. To pokazuje, że obiekt wciąż żyje i pełni różne funkcje społeczne.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Baszta Tkaczy znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Tkackiej i Ciemnej, w północnej części starego miasta. Z rynku to dosłownie dwie minuty pieszo.
Obiekt należy do Muzeum Regionalnego w Chojnowie, więc warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na stronie muzeum lub zadzwonić przed wizytą. Muzeum ma swoją główną siedzibę w zamku, więc bilety i informacje można uzyskać tam.
Dojazd do Chojnowa jest prosty – miasto leży przy drodze krajowej nr 94 łączącej Legnicę z Jelenią Górą. Z Wrocławia to około godziny jazdy samochodem. Można też dojechać autobusem lub pociągiem – stacja kolejowa znajduje się niedaleko centrum.
Na zwiedzanie samej baszty wystarczy 20-30 minut, choć miłośnicy widoków mogą zostać dłużej na tarasie. Warto zaplanować to jako jeden z punktów podczas kilkugodzinnego spaceru po Chojnowie.